Eind november, ondertussen alweer een goeie maand geleden, woonde ik in Rotterdam de conferentie ‘Lean, Mean and Green’ bij. De conferentie was voornamelijk gericht op zakelijke leiders van kunst- en cultuurorganisaties, vakkundig gelokt met de ondertitel ‘Bespaar kosten en verdien geld met duurzaam cultureel ondernemen’. Na een korte plenaire sessie, waar enkele mensen en organisaties zichzelf kwamen voorstellen, kon je deelnemen aan twee ronde tafels uit een totaal van twaalf. Aan de tafels waar ik voor koos, werd enerzijds het ontwikkelen van een duurzame strategie (waar begin je en met wie werk je samen?) besproken onder leiding van Erwin Dolmans van Philips, en anderzijds het recupereren en upcyclen van tentoonstellingsmateriaal onder leiding van Jennifer Tel van Museumplaats.nl.
Cultuur Ondernemen, de initiatiefnemer van de conferentie, koos er duidelijk voor om het doemdenken en de onheilspellende berichten even naast zich neer te leggen en te focussen op het (financiële) winstplaatje. Hoewel iemand als Egbert Vennik van Van Gansewinkel snel nog eens de urgentie van een transitie aanhaalde door te refereren aan de nakende materiaalpieken (zilver: nog 9 jaar, koper: nog 30 jaar, piekolie is mogelijk al gepasseerd in 2008), was het toch voornamelijk de bedoeling om de (financiële) voordelen van energiezuinigheid en duurzaamheid in het algemeen te illustreren en good practices (o.m. van de Rotterdamse Schouwburg, die gastheer was van de conferentie) uit te wisselen van hoe organisaties duurzame keuzes maken en wat hen dat oplevert.
Hoewel ik weinig echt nieuwe zaken hoorde, nam ik uit de conferentie enkele interessante initiatieven en denkpistes mee naar huis.
Museumplaats.nl is een kleine organisatie die draait rond een ‘zoekertjes’-website voor het uitwisselen, recupereren en upcyclen van tentoonstellingsmateriaal, theater- en filmdecors en ander materiaal dat gebruikt wordt in musea, theaters en kunstorganisaties.
Er staan te veel meubels en materiaal te verkommeren in depots, zaken worden weggegooid, tentoonstellingen worden opgebouwd zonder na te denken of het materiaal daarna opnieuw gebruikt kan worden – desnoods door anderen. Museumplaats.nl wil met haar initiatief mensen en organisaties bewuster laten nadenken over decors en tentoonstellingsopbouw, afval en recuperatie. Ook organisaties in Vlaanderen kunnen zich aansluiten bij museumplaats.nl en beroep doen op hun diensten (in geval van nood kan Museumplaats.nl het materiaal zelf komen ophalen en stockeren en zelfs foto’s trekken voor het plaatsen van het zoekertje).
Erwin Dolmans van Philips stelde een concreet stappenplan voor waarmee je volgens hem tot een duurzame strategie komt. Alles begint bij het meten. ‘Meten is weten’ is een slogan die meermaals op tafel werd gelegd. Wat zijn de echte energieverslinders in je organisatie? Vaak is dat niet bv. de podiumverlichting, die slechts af en toe en voor korte tijd aangestoken wordt, maar de permanente verlichting in de wc’s of bv. de kelder.
Uit de resultaten van de meting haal je enkele energieverslinders waar je je besparingspijlen op wilt richten. Daarna schrijf je in een heldere tekst uit wat je plan precies inhoudt, wat je strategie is: ‘onze organisatie wil duurzaam worden en in 2020 willen we de volgende zaken bereikt hebben’. Vervolgens kan je met die tekst partners benaderen en uitnodigen om samen te werken. Zo kan je bedrijven vragen om materiaal te sponsoren of kan je via je eigen inspanningen een wisselwerking bekomen met een stad of gemeente die vaak zelf werkt aan een duurzaamheids- of klimaatplan. En tot slot moet je je publiek informeren en de genomen maatregelen zichtbaar maken zodat je het publiek meeneemt in je zoektocht naar een duurzame werking.
Dat belang van communicatie over en het zichtbaar maken van duurzame inspanningen is een belangrijk en steeds weerkerend aandachtspunt. Kunstorganisaties voelen te vaak een schroom om uit te pakken met een groen imago. Ze willen geen deel uitmaken van de greenwashing machine en wachten op de ultieme ingreep, die hen hét groene bestaansrecht zal geven om te communiceren over de inspanningen die ze onderweg naar die absolute, duurzame organisatie allemaal geleverd hebben. In hun angst om als charlatans ontmaskerd te worden, zien ze het belang van dat groeiproces over het hoofd. Zowel andere organisaties (door het delen van good practices, uitwisselen van tips, het vervullen van een pioniersrol) als het publiek moeten kunnen meegroeien in dat proces. Een van de belangrijkste opmerkingen die op dergelijke klimaat- en duurzaamheidsbijeenkomsten in de culturele sector steeds naar boven komen, is namelijk de nood aan praktijkervaringen, tips en concrete actievoorstellen. Maar ook het belang van het publiek wordt onderschat. Zo heeft de Rotterdamse Schouwburg al uitgerekend dat tijdens een voorstelling 20 procent van hun CO2-uitstoot van de Schouwburg zelf komt, maar 80 procent (!) van het publiek. Het uitdragen van een groene filosofie als organisatie is dus van groot belang om ook je publiek te inspireren tot duurzame keuzes.
Op www.leanmeangreen.nl verzamelt Cultuur Ondernemen allerlei informatie, van good practices tot interviews tot concrete tips, over duurzaam ondernemen in de cultuursector.
